Afyonkarahisar’ın Gönül Yarası: ‘Al Fadimem’ Türküsünün Bilinmeyen Gerçekleri Ortaya Çıktı
Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü arasında yaşanan ve nesilden nesile aktarılan hüzünlü bir aşk hikayesinin ürünü olan efsanevi Al Fadimem türküsünün ardındaki gerçekler, titiz bir çalışmayla gün yüzüne çıkarıldı. Yıllardır dillerden düşmeyen bu duygusal ezginin kökenleri ve ilk sözleri, yapılan özel bir proje ile aydınlatıldı.
TÜBİTAK Destekli Proje İle Tarihe Işık Tutuldu
Türk Dili ve Edebiyatı alanında, TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında, İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde dikkat çekici bir çalışma gerçekleştirildi. Tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında, 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hazırlanan “Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği” adlı proje, türkünün gerçek hikayesini ve ilk sözlerini birinci elden kaynaklarla derlemeyi amaçladı. Bu çalışma, halk kültürünün önemli bir taşıyıcısı olan türkülerde zamanla meydana gelen söz ve anlam değişimlerini de gözler önüne seriyor.
Bir Aşkın Türküye Dönüşüm Destanı
Araştırmanın merkezinde, türkünün kahramanları olarak bilinen Kadir Kilci (Efe Kadir) ve Fadime Bostan ile aynı döneme tanıklık etmiş akrabalar ve komşularla yapılan derinlemesine görüşmeler yer aldı. Elde edilen bilgilere göre, Efe Kadir’in yetim ve yoksul olması nedeniyle Fadime ile evlenecek maddi imkana sahip olmadığı anlaşıldı. Bu durum üzerine Efe Kadir, sevdiği kızı kaçırmaya karar verdi. Fadime de gönüllü olarak bu kaçışa razı oldu.
Ancak dönemin şartları gereği, Fadime’nin yaşı büyük olmasına rağmen resmi kayıtlarda küçük gösteriliyordu. Ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderildi. Bu acı ayrılık, Fadime’nin ailesi tarafından başka biriyle evlendirilmesiyle daha da derinleşti. Efe Kadir’in hapishanedeki özlemi ve kederi, yazdığı türkülerle dile geldi. İşte o unutulmaz ezgi, Al Fadimem türküsü de bu ağıtlar arasında yerini aldı.
40 Yıllık Ses Kaydı Kilit Rol Oynadı
Bu değerli araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden kaydedilmiş 40 yıllık bir kasetin bulunması oldu. 1985 yılında, Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin talebi üzerine kaydedilen bu ses kaydında, Efe Kadir’in türkünün dört kıtasını bizzat seslendirdiği tespit edildi. Ali Kalkan, Veli Kilci ve diğer aile bireyleri tarafından özenle saklanan bu kayıt, türkünün günümüze ulaşan ilk sözlerini belirlemede birincil kaynak niteliği taşıdı.
Yapılan saha çalışmaları ve bu eşsiz ses kaydı sayesinde, günümüzde bilinen sözlerden farklı olarak, daha önce hiç kayıt altına alınmamış kıtalar da derlendi. Bu bulgular, Al Fadimem türküsünün kuşaktan kuşağa aktarılırken ne gibi değişimlere uğradığını somut verilerle ortaya koyarak, Afyonkarahisar’ın kültürel mirasına önemli bir katkı sağladı.
